Czy emerytura po mężu należy się każdej wdowie? Co ze świadczeniem dla męża po zmarłej żonie?

Czy emerytura po mężu należy się każdej wdowie? Co ze świadczeniem dla męża po zmarłej żonie?

3 sierpnia 2020 0 By Aleksandra Czarnecka

Śmierć współmałżonka to często sytuacja wzbudzająca nie tylko ogromny smutek i ból, ale także panikę przed utratą płynności finansowej. Zasiłek pogrzebowy często ledwo wystarcza na pokrycie kosztów związanych z pogrzebem. Wdowom i wdowcom przysługuje jednak świadczenie po zmarłym. W 2019 roku 1,2 mln osób cieszyło się w Polsce prawem do renty rodzinnej, określanej często jako emerytura po zmarłym współmałżonku.1 Szereg wątpliwości budzą warunki jej dziedziczenia. Jak w praktyce przenieść takie świadczenie z ZUS? Wyjaśniamy, jak ubierać się o pieniądze po śmierci męża czy żony. Informujemy, jakiej wysokości emerytura po mężu lub żonie może zostać przyznana. 

Warunki do uzyskania emerytury po mężu/żonie

Na rzecz wdowy czy wdowca Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przyznać specjalną formę świadczenia, która potocznie określana jest jako emerytura po mężu. Formalnie jest to renta rodzinna. Uprawnieni do jej otrzymania zostali członkowie rodziny osoby w chwili śmierci pobierającej m.in. emeryturę, emeryturę pomostową, zasiłek przedemerytalny. Co więcej, wdowa lub wdowiec mogą liczyć na świadczenie, gdy współmałżonek jeszcze nie otrzymał wypłaty środków, ale spełniał warunki do ich otrzymania. Powinni jednak spełnić określone warunki. Zostały one zdefiniowane przez ustawodawcę w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Owdowiały małżonek lub małżonka może uzyskać świadczenie, jeśli do dnia śmierci pozostawał we wspólności małżeńskiej, a także:

  • w chwili śmierci współmałżonka ukończył 50 lat lub był niezdolny do pracy, albo
  • wychowuje przynajmniej jedno z dzieci, wnuków, rodzeństwa z prawem do renty rodzinnej po zmarłym – do ukończenia 16 lat, albo 18 lat w przypadku, gdy uczy się w szkole, lub sprawuje opiekę nad dzieckiem niezdolnym do pracy bez względu na jego wiek, uprawnionym do renty rodzinnej.

Z prawa do renty rodzinnej skorzystają również ci, którzy spełnią warunek wieku lub niezdolności do pracy w ciągu 5 lat od daty śmierci członka rodziny albo od zaprzestania wychowywania dzieci. Choć rzeczywiście mężczyźni średnio żyją krócej niż kobiety i z tego względu bardziej popularna jest emerytura dziedziczona w formie renty rodzinnej przez żonę, to emerytura dla męża po żonie również została przewidziana prawem. W praktyce niewielu wdowców z niej korzysta. Wynika to z faktu, że mężczyźni otrzymują zwykle wyższe świadczenia emerytalne z uwagi na wyższy zgromadzony kapitał emerytalny.

Czy po rozwodzie można uzyskać emeryturę po mężu?

Ustawodawca stawia dodatkowe warunki dla wdów i wdowców, którzy wzięli rozwód ze zmarłą osobą w przeszłości. Do świadczenia po współmałżonku uprawnieni zostali tylko ci, którzy otrzymywali alimenty z jej strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Dziedziczenie świadczenia ZUS w przypadku rozwodników jeszcze niedawno było możliwe tylko w sytuacji zasądzonych alimentów. Obecnie można powoływać się na stanowisko Trybunały Konstytucyjnego, który uznał ten zapis za częściowo sprzeczny z ustawą zasadniczą.

Jako potwierdzenie prawa do alimentów uznaje się nie tylko orzeczenie lub ugodę sądową, ale także umowę między rozwiedzionymi. Co więcej, może mieć ona charakter dorozumianej, czyli świadectwem o jej istnieniu może być fakt faktycznego uiszczania alimentów. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza jednak, że każda rozwiedziona małżonka ma prawo do renty rodzinnej po byłym mężu. Konieczne jest posiadanie prawa do pobierania alimentów.2 Wedle prawa emerytura po mężu należy się również kobiecie, która pozostawała z nim w separacji. 

Niespełnianie warunków do emerytury po małżonku a brak środków na utrzymanie

Nie zawsze wdowa (wdowiec) może się znaleźć w sytuacji spełniania warunków do renty rodzinnej, ale często traci środki do życia, niemając żadnego źródła utrzymania. W takiej sytuacji polskie prawo przewiduje rozwiązanie określane powszechnie jako okresowa emerytura po zmarłym mężu (żonie). Możliwe jest korzystanie z renty rodzinnej przez rok od śmierci męża (żony) lub przez okres nie dłuższy niż 2 lata w przypadku uczestnictwa w zorganizowanym szkoleniu kwalifikującym do wykonywania pracy zarobkowej.

Ile wynosi emerytura po zmarłym mężu?

Wątpliwości dotyczące świadczenia emerytura po mężu ile procent należy się żonie, można szybko rozwiać, zerkając do zapisów ustawowych. Renta rodzinna wynosi:

  • 85% świadczenia zmarłego, gdy z prawa do renty korzysta 1 osoba,
  • 90% świadczenia zmarłego, gdy z prawa korzystają 2 osoby,
  • 95% świadczenia zmarłego w sytuacji, gdy rentę rodzinną otrzymują 3 osoby lub więcej.

ZUS zbada uprawnienia zmarłego do wszystkich świadczeń z zakresu emerytalno-rentowych, do jakich mógł mieć prawo w momencie zgonu. Ustala rentę w oparciu o świadczenie w najkorzystniejszej wysokości. Ostatecznie to, jak wysoka emerytura po mężu zostanie wypłacona, będzie zależało od:

  • wysokości emerytury zmarłego na dzień jego śmierci,
  • liczby uprawnionych do uzyskania świadczenia. 

Gdy z prawa może korzystać więcej osób, renta rodzinna dzielona jest na równe części między wszystkich uprawnionych.

Co zrobić, aby emerytura po zmarłym mężu/żonie została przyznana?

Samo spełnienie warunków określonych ustawowo nie wystarczy. Świadczenie nie zostaje przyznane z automatu. Wdowa (wdowiec) musi przejść przez określone formalności. Konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku do ZUS. Właściwym drukiem do ubiegania się o rentę rodzinną po zmarłym mężu jest druk EER-W, dostępny zarówno w oddziałach ZUS, jak i na stronie internetowej tej instytucji. Wypełniony wniosek należy złożyć wraz z:

  • dokumentem potwierdzającym zgon małżonka,
  • dokumentem potwierdzającym datę urodzenia wnioskodawcy,
  • skróconym odpisem aktu małżeństwa,
  • zaświadczeniem o stanie zdrowia wnioskodawcy lub dziecka – w przypadku niezdolności do pracy,
  • zaświadczeniem o pobieraniu nauki – w przypadku ubiegania się o rentę rodzinną ze względu na wychowanie dziecka, które ukończyło 16 lat.

Czy należy się emerytura po mężu dla pracującej żony?

Trzeba jeszcze wyjaśnić zasady, na jakich przyznawana jest emerytura po mężu dla pracującej żony. ZUS nie może odmówić tegoż świadczenia wdowie pracującej zawodowo. Konieczne jest oczywiście spełnienie podstawowych warunków. Ponadto należy liczyć się z tym, że na wypłatę renty rodzinnej wpłynie wysokość zarobków. Przekroczenie limitu przychodu określonego na 70% przeciętnego wynagrodzenia może skutkować zmniejszeniem świadczenia. Natomiast osiąganie przychodu wyższego niż 130% przeciętnego wynagrodzenia oznacza jego całkowite zawieszenie. 

O czym powinny pamiętać osoby, którym przysługuje emerytura po mężu/żonie?

Mamy jeszcze kilka rad, które mogą okazać się przydatne dla owdowiałych, chcących skorzystać z prawa do renty rodzinnej po współmałżonku. To kwestie często budzące wiele wątpliwości.

  • W przypadku zawarcia umowy zrzeczenia się dziedziczenia można nabyć uprawnienie do renty rodzinnej, gdyż fakt ten nie wpływa na utratę prawa.
  • Przyjmuje się, że intercyza nie stanowi przeszkody do ubiegania się o rentę rodzinną po śmierci małżonka. 
  • Długość małżeństwa nie ma wpływu dla uprawnienia do pobierania świadczenia, dlatego dylemat z cyklu emerytura po mężu ile lat małżeństwa powinno upłynąć, należy uznać za bezzasadny.
  • Emerytalna ustawa mundurowa w kwestii nabywania prawa, dzięki któremu może zostać przyznana emerytura po zmarłym mężu wojskowym, odsyła do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego w tym przypadku należy stosować ogólne zapisy.

https://www.zus.pl/documents/10182/39637/Struktura+wysoko%C5%9Bci+%C5%9Bwiadcze%C5%84+wyp%C5%82acanych+przez+ZUS+po+waloryzacji+w+marcu+2019+r.pdf 

https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/6854-uprawnienie-rozwiedzionej-malzonki-do-uzyskania-renty-rodzinnej-przeslanki